Gedragsprincipe 1/4: Brave Expression

Dit blog is onderdeel van de Tough Love Leadership reeks. Een reeks waarin de kernprincipes van Tough Love Leadership worden uitgelegd. In dit blog lees je over het gedragsprincipe waarmee vertrouwen en zelfvertrouwen worden vergroot: Brave Expression.

Tough Love Leadership toepassen

Wil je in jouw team teamwork realiseren? Dan zul je dit moeten oefenen. Teamwork is een vaardigheid, die net zoals sales, strategie of voetballen moet worden ontwikkeld.

Het is niet dat je door te lezen over sales of voetballen er beter in wordt. Je wordt beter door te oefenen. Wat het oefenen van deze vaardigheden lastig kan maken, is dat je altijd afhankelijk bent van degene met wie je bent.

In een salesgesprek ligt het deels aan je gesprekspartner of jij effectief bent, bij een voetbalwedstrijd heb je te maken met zowel je eigen team, als de tegenstander om en ook bij teamwork ben je afhankelijk van je teamgenoten in hoeverre teamwork tot stand komt.

Toch zul je in alle gevallen moeten zorgen dat jij, binnen jouw mogelijkheden, er alles aan doet om het effectief te maken. Zeker als leidinggevende.

De vier gedragsprincipes

Dus wat heb je te doen? Als we de voetbalanalogie erbij pakken, heb je als voetballer een aantal vaardigheden om te trainen.

Fysieke componenten zoals: kracht en snelheid.
Balbeheersing zoals: aanname en schieten.
Tactisch inzicht zoals: positionering en spelsystemen.

Dit zijn enkele voorbeelden die een topvoetballer tot in de puntjes moet kunnen beheersen.

Voor teamwork zijn deze vaardigheden in vier principes verdeeld: 

• Brave Expression (BE)
• Tough Love (TL)
• Selfless Teamwork (ST)
• Extreme Ownership (EO)

Onder deze principes zitten vaardigheden en gedragingen die ervoor zorgen dat teamleden deze principes leren beheersen en kunnen toepassen in hun werk. Eenmaal geleerd zullen zij dit altijd kunnen inzetten en teamwork stimuleren. 

Ze zijn niet los van elkaar in te zetten

De vier principes zijn ontworpen om dit te realiseren, maar kunnen niet los van elkaar ingezet worden. Er kan geen Tough Love (TL) ontstaan zonder Selfless Teamwork (ST) of Brave Expression (BE), en geen Brave Expression zonder Extreme Ownership (EO), Tough Love en Selfless Teamwork.

Dit omdat wanneer de principes individueel worden ingezet, het ten koste kan gaan van de verbinding met jezelf, elkaar of de missie.

In dit blog wordt in hoofdlijnen uitgelegd wat de principes betekenen. Mocht je verdieping willen op de principes dan kun je dit vinden in deel 3 en 4 van het boek Tough Love Leadership dat is te bestellen via deze link. In Q2 van 2027 komt het boek uit.

Brave Expression

Om met anderen te kunnen verbinden, zul je eerst met jezelf moeten verbinden. Bewust zijn van wat er bij jou gebeurt in gedachten, gevoelens en gedrag. Je zult moeten begrijpen waarom je doet wat je doet. Dat is de basis van teamwork. 

Maar jezelf begrijpen is niet voldoende. Je zult jezelf ook moeten uiten naar je teamleden. Alleen dan kunnen zij jou begrijpen en helpen waar nodig. Voor sommige mensen is het makkelijk om hun gevoelens te uiten, waar anderen dat juist spannend en ongemakkelijk vinden.

Voor sommige mensen is het makkelijker om ‘niet te zeuren en door te gaan’, waar anderen het weer moeilijker vinden om even door de zure appel heen te bijten. Voor effectief teamwork is de balans hierin essentieel. Niet verzanden in je eigen medelijden en niet verharden in je onaantastbaarheid.

De sweet spot zit hem in waar het kwetsbaar voelt, maar wanneer je het inzet als kracht. Dat noemen wij ‘Kwetsbaarheid als Kracht’.

Kwetsbaarheid als kracht

Kwetsbaarheid als Kracht is per definitie spannend. Het voelt immers kwetsbaar. Maar juist deze kwetsbaarheid zorgt ervoor dat er groei is:

Groei in vaardigheid, (zelf)vertrouwen en samenwerking. 

Wat dit voor leiders moeilijk maakt, is dat er een omgeving gecreëerd moet worden waar teamleden zich volledig kunnen uiten, zonder dat het therapiesessies worden of mensen hun verantwoordelijkheden niet meer hoeven nemen omdat ze ongemakkelijke gevoelens ervaren.

Die omgeving kun je alleen creëren als de vaardigheden zijn ontwikkeld om je op een volwassen manier te uiten. Dat hoeft overigens niet altijd kwetsbaar te voelen, maar als het kwetsbaar voelt zit daar wel de groei.

Als deze vaardigheden niet ontwikkeld worden, houden teamleden zichzelf onbewust klein. Ze zullen zeggen dat het niet erg is, misschien zelfs erkennen dat het niet aan de omgeving ligt, maar tegelijkertijd zorgt hun gedrag er onbewust voor dat ze verbinding met zichzelf, elkaar en de missie verliezen.

Zeker wanneer de druk in deze teams oploopt, zal het uiteindelijk leiden tot ‘slachtoffergedrag’ óf ‘het voorhouden van een pantser’ (muur optrekken). Dit hoeft niet eens zichtbaar te zijn, maar kan in het hoofd afspelen. Zonder dat het voor jou als leider duidelijk is.

Slachtoffergedrag

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand zichzelf positioneert als een slachtoffer van de omstandigheden en dat gebruikt om vervolgens geen verantwoordelijkheid meer te hoeven nemen waar degene verantwoordelijk voor is.

Belangrijk om hierbij wel te erkennen dat we als mens soms slachtoffer zijn van het leven. Je kunt ongeluk krijgen, pech hebben of de dupe zijn van een situatie waar je niet voor hebt gekozen. Hier mag je van balen, teleurgesteld of verdrietig om zijn en vervolgens alsnog je verantwoordelijkheid pakken om te blijven verbinden met jezelf, elkaar en de missie.

Slachtoffergedrag ontstaat vaak wanneer iemand zijn pijn of frustratie verwart met een vrijstelling van verantwoordelijkheid. Iemand denkt: “Ik heb hier niet voor gekozen, dus ik hoef nu ook niet te bewegen.”

Of: “Omdat dit oneerlijk is, ligt de bal niet meer bij mij.”
Of: “Ik voel me niet goed, dus daar moet jij wat aan doen.”

Daarmee kan iemand terecht erkenning zoeken voor wat moeilijk is, maar ondertussen verliest hij de verbinding met zijn eigen invloed.

Voorbeelden van gedrag:

• Iemand blijft benoemen waarom een gebeurtenis of situatie ervoor zorgt dat die niet verder kan.
• Iemand benoemt continu wat niet werkt en blijft dan afwachten.
• Iemand gebruikt gevoelens of karaktereigenschappen om afspraken niet na te komen en geeft daarbij geen oplossing.

Pantser gedrag

De mensen die een pantser optrekken, positioneren zichzelf als degene die niet geraakt kunnen worden. Zij lijken onaantastbaar voor commentaar, kunnen altijd wat extra hebben en creëren een  onafhankelijkheid van het team.

Meestal verschuilen zij zich achter een muur van ‘ik heb al mijn zaken op orde’ om maar niet emotioneel geraakt te kunnen worden. Daarmee maken zij zichzelf onmisbaar op de taak, maar sluiten zij zich af van de groep. Om korte termijn resultaten te boeken, kan dit meerwaarde hebben, maar het gaat ten koste van samenwerking en vertrouwen omdat teamleden niet goed weten wat er speelt achter het pantser.

Pantsergedrag ontstaat vaak wanneer iemand kwetsbaarheid verward met zwakte.

Iemand denkt:
“Als ik twijfel laat zien, nemen ze me minder serieus.”
“Als ik hulp vraag, lijk ik onbekwaam.”
“Als ik mijn gevoel toelaat, verlies ik controle.”

Daardoor blijft iemand overeind aan de buitenkant, maar raakt hij afgesloten aan de binnenkant. Het team ziet dan wel prestatie, maar geen menselijkheid.

Het pantser optrekken is in sommige situaties effectief. Wanneer je in een situatie zit waarbij iemand je (bewust of onbewust) probeert te kleineren of mentaal kapot te maken is het pantser nuttig om jezelf te beschermen.

Voorbeelden van gedrag:

• Doen alsof je alles onder controle hebt en nooit om hulp vragen.
• Gevoel wordt weggerationaliseerd met analyse, ‘professionaliteit’, feiten of strategie.
• Ongemakkelijke momenten worden omzeild met grapjes, cynisme, tegenaanvallen of dominantie.

Kwetsbaarheid als kracht

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand eerlijk durft te laten zien wat er van binnen speelt, zonder verantwoordelijkheid los te laten. Kwetsbaarheid als kracht betekent niet dat iemand alles maar deelt, zichzelf klein maakt of emoties gebruikt om verantwoordelijkheid te vermijden.

Het betekent dat iemand de moed heeft om spanning, twijfels, fouten, grenzen of behoeften op tafel te leggen, zodat er meer helderheid en vertrouwen ontstaat en je als team vooruit kunt. 

Belangrijk hierbij is dat kwetsbaarheid alleen krachtig is wanneer het verbonden blijft aan verantwoordelijkheid. Zeggen dat iets spannend, moeilijk of pijnlijk is, maakt het nog geen kracht.

Het wordt kracht wanneer iemand het doet vanuit verbinding met zichzelf, elkaar en de missie. Zodat die zichzelf kan zijn, het team hem begrijpt en ideeën worden bedacht om de missie vooruit te brengen.

Dit vraagt dat iemand zijn pantser durft te laten zakken zonder in slachtoffergedrag te vallen.

Niet: ‘Ik vind dit lastig, dus ik kan het niet.’
Maar: ‘Ik vind dit lastig, en juist daarom wil ik het uitspreken.’

Niet: ‘Ik ben geraakt, dus jij moet veranderen.’
Maar: ‘Ik merk dat dit me raakt, en ik wil onderzoeken wat hier van mij en van ons nodig is.’

Niet: ‘Ik snap het niet, dus ik kan mijn werk niet doen.’
Maar: ‘Ik snap het niet, dus ik heb duidelijkheid nodig zodat ik mijn werk kan doen.’

Voorbeelden van gedrag:

• Iemand spreekt eerlijk uit wat er echt speelt, ook als dat ongemakkelijk is.
• Iemand neemt verantwoordelijkheid voor zijn eigen aandeel, zonder zichzelf groter of kleiner te maken dan nodig.
• Iemand benoemt gevoelens, twijfels, grenzen of behoeften op een manier die de samenwerking en missie verder helpt.
• Iemand vraagt hulp, feedback of duidelijkheid zonder daarmee eigenaarschap weg te geven.
• Iemand blijft in verbinding tijdens spanning, in plaats van aan te vallen, te vermijden of dicht te klappen.

Brave Expression vraagt om continu bij jezelf in te checken wat je voelt of denkt en hoe dat kan bijdragen aan het team, juist als je het spannend vindt om te uiten. Dit is per definitie lastig en het vraagt moed. Want je kunt alleen moedig zijn als iets spannend is. Daarom helpt de vraag: ‘Wat is de moedige keuze?’

Wat je kunt doen als leider van een team

Als leider heb je een grote invloed of jouw team kwetsbaarheid als kracht in gaat zetten of dat zij slachtoffer gedrag gaan vertonen of het pantser opzetten.

Jij hebt een omgeving te creëren waarin het mogelijk is en dat begint altijd bij jezelf. 

Als jij de ongeschreven regel hebt: ‘ik laat mijn kwetsbaarheden niet zien’. Dan zal kwetsbaarheid als kracht nooit in jouw team komen. 

Ik heb net al uitgelegd dat dit ten koste gaat van individuele groei, teamwork en dus resultaten op lange termijn. De kans dat jouw teamleden ‘slachtoffergedrag’ of ‘pantsergedrag’ laten zien is groot.

Zeker als de druk oploopt.

Dan word je in het gunstigste geval een groep mensen die individueel wel wat resultaten behalen, maar de potentie komt er dan nooit uit. Wat ervoor zorgt dat jij harder en harder moet gaan werken. Deze vicieuze cirkel is alleen te doorbreken als jij Kwetsbaarheid als Kracht inzet. 

Als je dit niet gewend bent is dit niet makkelijk. Het kan onwennig, maar zelfs onveilig voelen. Waardoor de kans groot is dat je in copingstijlen terugvalt. Daarom zul je de vaardigheden moeten ontwikkelen om dit effectief in te zetten zonder dat jij een toneelstukje aan het opvoeren bent, maar authentiek gedrag laat zien. 

Mocht je eerst zelf willen weten hoe jij Brave Expression toepast? Dan zijn onze leiderschapstrainingen waardevol.

Wil je weten hoe jouw team dit toepast? Dan krijg je dit naar boven in onze teamontwikkeling op maat. 

De blogreeks van Tough Love Leadership

In deze reeks vind je de verdieping op alle lagen.

Wat is Tough Love Leadership? Onze leiderschapsfilosofie

Verbinding met jezelf, elkaar en de missie

De 15 Tough Love Leadership gedragswetten

De vier gedragsprincipes: Brave Expression (dit blog)

De vier gedragsprincipes: Tough Love (volgt nog)

De vier gedragsprincipes: Selfless Teamwork (volgt nog)

De vier gedragsprincipes: Extreme Ownership (volgt nog)