Gedragsprincipe 2/4: Tough Love

Dit blog is onderdeel van de Tough Love Leadership reeks. Een reeks waarin de kernprincipes van Tough Love Leadership worden uitgelegd. In dit blog lees je over het gedragsprincipe waarmee vertrouwen en resultaten worden vergroot: Tough Love.

Tough Love Leadership toepassen

Wil je in jouw team teamwork realiseren? Dan zul je dit moeten oefenen. Teamwork is een vaardigheid, die net zoals sales, strategie of voetballen moet worden ontwikkeld.

Het is niet dat je door te lezen over sales of voetballen er beter in wordt. Je wordt beter door te oefenen. Wat het oefenen van deze vaardigheden lastig kan maken, is dat je altijd afhankelijk bent van degene met wie je bent.

In een salesgesprek ligt het deels aan je gesprekspartner of jij effectief bent, bij een voetbalwedstrijd heb je te maken met zowel je eigen team, als de tegenstander om en ook bij teamwork ben je afhankelijk van je teamgenoten in hoeverre teamwork tot stand komt.

Toch zul je in alle gevallen moeten zorgen dat jij, binnen jouw mogelijkheden, er alles aan doet om het effectief te maken. Zeker als leidinggevende.

De vier gedragsprincipes

Dus wat heb je te doen? Als we de voetbalanalogie erbij pakken, heb je als voetballer een aantal vaardigheden om te trainen.

Fysieke componenten zoals: kracht en snelheid.
Balbeheersing zoals: aanname en schieten.
Tactisch inzicht zoals: positionering en spelsystemen.

Dit zijn enkele voorbeelden die een topvoetballer tot in de puntjes moet kunnen beheersen.

Voor teamwork zijn deze vaardigheden in vier principes verdeeld: 

• Brave Expression (BE)
• Tough Love (TL)
• Selfless Teamwork (ST)
• Extreme Ownership (EO)

Onder deze principes zitten vaardigheden en gedragingen die ervoor zorgen dat teamleden deze principes leren beheersen en kunnen toepassen in hun werk. Eenmaal geleerd zullen zij dit altijd kunnen inzetten en teamwork stimuleren. 

Ze zijn niet los van elkaar in te zetten

De vier principes zijn ontworpen om dit te realiseren, maar kunnen niet los van elkaar ingezet worden. Er kan geen Tough Love (TL) ontstaan zonder Selfless Teamwork (ST) of Brave Expression (BE), en geen Brave Expression zonder Extreme Ownership (EO), Tough Love en Selfless Teamwork.

Dit omdat wanneer de principes individueel worden ingezet, het ten koste kan gaan van de verbinding met jezelf, elkaar of de missie.

In dit blog wordt in hoofdlijnen uitgelegd wat de principes betekenen. Mocht je verdieping willen op de principes dan kun je dit vinden in deel 3 en 4 van het boek Tough Love Leadership dat is te bestellen via deze link. In Q2 van 2027 komt het boek uit.

Tough Love: verbinding met jezelf, elkaar en de missie

Echte verbinding met jezelf, elkaar en de missie vraagt om eerlijkheid. Het vraagt om goed aan te voelen wat er bij jou speelt, dat op een manier te kunnen teruggeven die de ander kan ontvangen en bijdraagt aan het behalen van de missie. 

Verbinding zonder eerlijkheid is harmonie zoeken. Eerlijkheid zonder verbinding wordt hardheid. Tough Love gaat over de balans tussen die twee: de moed om te zeggen wat gezegd moet worden, zonder de ander als mens los te laten.

In ieder team ontstaan momenten waarop gedrag benoemd moet worden. Iemand komt afspraken niet na, neemt geen verantwoordelijkheid of domineert de ruimte. Vaak worden deze conflicten vermijdt. Er hangt een spanning die iedereen voelt, maar niemand uitspreekt. Op dat soort momenten wordt duidelijk of een team echt volwassen is.

Onbewust kiezen teams vaak één van de twee uitersten

Aan de ene kant wordt alles toegedekt met de mantel der liefde. Mensen willen de relatie goed houden, dus ze zeggen niet waar het op staat. Ze noemen het begripvol, loyaal of professioneel, maar ondertussen blijft het gedrag bestaan. Aan de andere kant gaan mensen voorbij de mens. Dan wordt de inhoud wel benoemd, maar zonder verbinding. De ander wordt gereduceerd tot zijn fout of resultaat. Dat kan krachtig lijken, maar het beschadigt (zelf)vertrouwen en samenwerking.

De sweet spot zit in Tough Love: stevig genoeg om de waarheid niet te vermijden, liefdevol genoeg om de mens niet kwijt te raken. Het mag daarbij schuren, maar de intentie is altijd van groei en liefde. Het gaat altijd over elkaar en de missie verder brengen.

Wat is de moedige keuze?

Tough Love is per definitie spannend, omdat je iets benoemt wat invloed heeft op de relatie. Dit vraagt daarom moed. Je loopt het risico dat de ander teleurgesteld, geraakt, defensief of boos wordt. Maar juist daar zit de groei. Groei in vertrouwen, volwassenheid, verantwoordelijkheid en samenwerking. Wederom is hier de vraag: wat is de moedige keuze?

Wat dit voor leiders moeilijk maakt, is dat ze een omgeving moeten creëren waarin mensen elkaar scherp durven houden, zonder dat het onveilig, hard of persoonlijk wordt. Je wilt geen team waarin alles met de mantel der liefde wordt bedekt. Maar je wilt ook geen team waarin mensen elkaar afbranden onder het mom van “eerlijkheid”.

Tough Love vraagt om volwassen vaardigheden

Waarnemen, benoemen, begrenzen, luisteren, eigenaarschap nemen en de verbinding herstellen als die beschadigd is.

Als deze vaardigheden niet ontwikkeld worden, ontstaan teams waarin óf te veel wordt ingeslikt, óf te hard wordt gecorrigeerd. In beide gevallen raakt het team de verbinding kwijt. Bij de mantel der liefde verliest het team verbinding met de missie, omdat ongemakkelijk gedrag niet wordt benoemd. Bij ‘voorbij de mens’ verliest het team verbinding met elkaar, omdat mensen zich beoordeeld, aangevallen of gebruikt voelen. Tough Love houdt beide vast: de mens én de missie.

De mantel der liefde

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand gedrag, spanning of problemen niet benoemt om de harmonie, relatie of sfeer te beschermen. Het lijkt liefdevol, maar in werkelijkheid wordt de ander niet geholpen. Want wat niet benoemd wordt, kan ook niet ontwikkeld worden.

Belangrijk hierbij te erkennen is dat mildheid en begrip waardevol zijn. Niet alles hoeft direct benoemd te worden. Mensen maken fouten, hebben slechte dagen en verdienen ruimte. De mantel der liefde wordt pas een probleem wanneer begrip wordt gebruikt om confrontatie te vermijden. Dan wordt liefde lafheid met een vriendelijk gezicht.

De wens om de relatie goed te houden

De mantel der liefde ontstaat vanuit de wens om de relatie goed te houden. Iemand denkt: “Ik wil hem niet kwetsen”, “Het komt nu niet uit”, “Ik wil de sfeer niet verpesten” of “Ik weet hoe druk zij het heeft.”

Maar ondertussen blijft het gedrag bestaan en betaalt het team de prijs. De mantel der liefde klinkt vaak vriendelijk, maar heeft een harde consequentie: mensen krijgen niet de waarheid die ze nodig hebben om te groeien en de standaard van het team zakt, wat ervoor gaat zorgen dat de goede mensen uiteindelijk vertrekken.

Voorbeelden van gedrag:

• Iemand praat om de spanning heen en noemt dat begripvol of professioneel.
• Iemand neemt werk, frustratie of extra verantwoordelijkheid over om de ander niet te hoeven confronteren.
• Iemand zegt in de wandelgang wat eigenlijk aan tafel gezegd had moeten worden.

Voorbij de mens

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand de waarheid, prestatie of missie gebruikt om de menselijkheid uit het oog te verliezen. De ander wordt dan niet meer gezien als mens met intenties, spanning, ontwikkeling en context, maar vooral als probleem, obstakel of tekortkoming.

Belangrijk om hierbij te erkennen is dat duidelijkheid, directheid en (hoge) standaarden noodzakelijk zijn. Niet alles hoeft zacht, voorzichtig of eindeloos genuanceerd. Soms moet iets gewoon scherp gezegd worden.

Voorbij de mens ontstaat pas wanneer scherpte losraakt van verbinding met de ander. Als je jouw teamlid niet meer ziet als een mens die fouten maakt, maar als het probleem. Dan wordt eerlijkheid een wapen in plaats van een hulpmiddel.

Op korte termijn zorgt het voor snel resultaat… 

Mensen die voorbij de mens gaan, noemen zichzelf vaak eerlijk, direct of resultaatgericht. Ze zeggen dingen als: “Ik zeg gewoon waar het op staat”, “Daar moet je maar tegen kunnen” of “We zijn hier niet om vriendjes te maken.” Daar kan waarheid in zitten. Maar als de ander zich vooral kleiner, dommer of onveiliger voelt, is de kans groot dat er geen Tough Love is gegeven, maar vooral hardheid.

Voorbij de mens kan op korte termijn snel resultaat opleveren. Mensen gaan harder lopen, passen zich aan of maken minder fouten. Maar op lange termijn ontstaat er angst, pantsergedrag, slachtoffergedrag of afhankelijkheid. Mensen gaan dan niet beter samenwerken; ze gaan zichzelf beter beschermen.

Voorbeelden van gedrag:

• Iemand gebruikt waarheid om gelijk te krijgen in plaats van groei te creëren.
• Iemand corrigeert op een manier waardoor de ander zich klein, dom of overbodig voelt.
• Iemand ziet vooral het resultaat dat ontbreekt, maar niet de mens die moet groeien om dat resultaat te kunnen dragen.

Tough Love

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand de moed heeft om eerlijk te benoemen wat nodig is, terwijl hij de verbinding met de ander en de missie behoudt. Tough Love betekent niet dat je hard bent om hard te zijn. Het betekent dat je iemand serieus genoeg neemt om niet om de waarheid heen te lopen.

Tough Love is dus geen botte eerlijkheid. Het is ook geen zachte harmonie. Het is liefde met ruggengraat. Je spreekt iemand aan omdat je gelooft dat hij meer verantwoordelijkheid kan dragen dan hij nu laat zien. Je benoemt gedrag niet om iemand kleiner te maken, maar om hem te helpen met groeien.

Tough Love = Verbinding

Belangrijk hierbij is dat Tough Love altijd verbonden blijft aan: jezelf, elkaar en de missie.

Verbinding met jezelf betekent dat je eerlijk onderzoekt waarom je iets wilt zeggen. Doe je het vanuit irritatie, controle of gelijk willen krijgen? Of doe je het omdat het nodig is voor groei, samenwerking en resultaat?

Verbinding met elkaar betekent dat je de ander als een mens blijft zien, die fouten maakt, gevoelens heeft en mag groeien. Ook wanneer je gedrag scherp benoemt.

Verbinding met de missie betekent dat het gesprek niet draait om jouw ego of frustratie, maar om wat het team samen te doen heeft.

Tough Love vraagt dus dat iemand de mantel der liefde durft af te leggen zonder voorbij de mens te gaan.

Niet: “Ik zeg maar niks, want anders wordt het ongemakkelijk.”
Maar: “Ik vind dit ongemakkelijk, en juist daarom wil ik het zorgvuldig benoemen.”

Niet: “Jij doet dit altijd fout.”
Maar: “Ik zie gedrag dat ons niet helpt, en ik wil onderzoeken wat hier nodig is.”

Niet: “Zo ben jij gewoon.”
Maar: “Dit is het effect van je gedrag op mij, het team en de missie en ik ga je ondersteunen nieuw gedrag te ontwikkelen.”

Naast het geven van de moeilijke boodschap is ook het geven van complimenten onderdeel van Tough Love, al is dit voor sommigen juist moeilijk.

Tough Love gaat dus over alles communiceren wat eraan bijdraagt om met elkaar te groeien, om ervoor te zorgen dat er geen onduidelijkheden komen in wat er verwacht wordt van elkaar, dat er geen onuitgesproken gedachten in het team blijven hangen die ervoor zorgen dat de onderlinge verbinding verslechterd. Tough Love is alles in communicatie uiten om met elkaar te groeien.

Voorbeelden van gedrag:

• Iemand benoemt concreet gedrag en het effect daarvan, zonder de ander als persoon af te wijzen.
• Iemand spreekt de waarheid uit op een manier die groei en verantwoordelijkheid mogelijk maakt.
• Iemand durft grenzen te stellen zonder de relatie te verbreken.
• Iemand spreekt niet óver iemand, maar mét iemand.
• Iemand geeft feedback vanuit de missie, niet vanuit frustratie of ego.
• Iemand herstelt de verbinding wanneer een gesprek schuurt.

Tough Love vraagt om continu bij jezelf in te checken: “Wil ik dit zeggen om te helpen, of om mezelf te ontladen?” En ook: “Vermijd ik dit gesprek omdat ik zorgvuldig ben, of omdat ik bang ben voor ongemak?” Daar zit vaak de echte spiegel.

Wat je kunt doen als leider van een team

Een goede leider maakt van Tough Love geen incident, maar een norm. Als leider heb je een enorme invloed op de mate waarin Tough Love normaal wordt in je team. Jij bepaalt niet alles, maar jouw gedrag geeft wel de norm. Als jij ongemak vermijdt, leert het team dat spanning gevaarlijk is. Als jij mensen hard corrigeert zonder verbinding, leert het team dat eerlijkheid pijn doet en resultaten boven de mens staan. Als jij waarheid en menselijkheid combineert, leert het team dat confrontatie een vorm van commitment naar elkaar is. Dat begint altijd bij jezelf.

Als jij de ongeschreven regel hebt: “We houden het gezellig”, dan zal de mantel der liefde dominant worden in je team. Mensen zullen glimlachen in meetings en klagen in de wandelgang. Als jij de ongeschreven regel hebt: “Resultaat boven alles”, dan gaan mensen hun pantser optrekken. Ze gaan presteren, maar delen niet eerlijk wat er echt speelt. 

In beide gevallen verlies je informatie. En informatie die niet op tafel komt, stuurt alsnog gedrag. In beide gevallen zul jij altijd moeten blijven trekken om resultaten te behalen of mensen tevreden te houden. 

Tough Love vraagt dat jij als leider laat zien dat waarheid veilig genoeg is om uitgesproken te worden. Niet door alles zacht te maken, maar door te laten zien dat spanning gedragen kan worden. Dat betekent dat je zelf aanspreekbaar bent, feedback kunt ontvangen, fouten kunt erkennen en helder kunt begrenzen.

Als jij Tough Love zelf niet leeft, wordt het een trucje. Dan vraag je je team om eerlijkheid en feedback te kunnen ontvangen, terwijl jij zelf defensief wordt. Je vraagt dat ze eigenaarschap pakken, terwijl jij zelf blijft overnemen. Het team voelt dat.

Tough Love ontwikkelen is niet makkelijk

Het is onwennig of spannend en kan zelfs onveilig voelen. Zeker als je gewend bent om harmonie te bewaren. Daarom vraagt het oefening. Niet alleen weten wat je moet zeggen, maar leren hoe je het zegt, vanuit welke staat je het zegt en wat je doet nadat het gezegd is.

Dit doe je niet één keer per jaar tijdens een heidag. Maar in meetings, evaluaties, in één-op-één gesprekken, in besluitvorming, in alle momenten waarop gedrag zichtbaar is. Als je dat doet, dan ontstaat volwassen teamwork.

Mocht je eerst zelf willen weten hoe jij Tough Love toepast? Dan zijn onze leiderschapstrainingen waardevol. Wil je weten hoe jouw team dit toepast? Dan krijg je dit naar boven in een teamdag.

De blogreeks van Tough Love Leadership

In deze reeks vind je de verdieping op alle lagen.

Wat is Tough Love Leadership? Onze leiderschapsfilosofie

Verbinding met jezelf, elkaar en de missie

De 15 Tough Love Leadership gedragswetten

De vier gedragsprincipes: Brave Expression 

De vier gedragsprincipes: Tough Love (dit blog)

De vier gedragsprincipes: Selfless Teamwork (volgt nog)

De vier gedragsprincipes: Extreme Ownership (volgt nog)