Extreme Ownership: de vinger wijst altijd eerst naar jezelf

Dit blog is onderdeel van de Tough Love Leadership reeks. Een reeks waarin de kernprincipes van Tough Love Leadership worden uitgelegd. In dit blog lees je over het gedragsprincipe waarmee zelfvertrouwen en resultaten worden vergroot: Extreme Ownership.

Als je de blogs van Brave Expression, Tough Love of Selfless teamwork hebt gelezen kun je de volgende alinea overslaan en verder lezen vanaf: Extreme Ownership | De vinger wijst eerst naar jezelf.

Tough Love Leadership toepassen

Wil je in jouw team teamwork realiseren? Dan zul je dit moeten oefenen. Teamwork is een vaardigheid, die net zoals sales, strategie of voetballen moet worden ontwikkeld.

Het is niet dat je door te lezen over sales of voetballen er beter in wordt. Je wordt beter door te oefenen. Wat het oefenen van deze vaardigheden lastig kan maken, is dat je altijd afhankelijk bent van degene met wie je bent.

In een salesgesprek ligt het deels aan je gesprekspartner of jij effectief bent, bij een voetbalwedstrijd heb je te maken met zowel je eigen team, als de tegenstander om en ook bij teamwork ben je afhankelijk van je teamgenoten in hoeverre teamwork tot stand komt.

Toch zul je in alle gevallen moeten zorgen dat jij, binnen jouw mogelijkheden, er alles aan doet om het effectief te maken. Zeker als leidinggevende.

De vier gedragsprincipes

Dus wat heb je te doen? Als we de voetbalanalogie erbij pakken, heb je als voetballer een aantal vaardigheden om te trainen.

Fysieke componenten zoals: kracht en snelheid.
Balbeheersing zoals: aanname en schieten.
Tactisch inzicht zoals: positionering en spelsystemen.

Dit zijn enkele voorbeelden die een topvoetballer tot in de puntjes moet kunnen beheersen.

Voor teamwork zijn deze vaardigheden in vier principes verdeeld: 

• Brave Expression (BE)
• Tough Love (TL)
• Selfless Teamwork (ST)
• Extreme Ownership (EO)

Onder deze principes zitten vaardigheden en gedragingen die ervoor zorgen dat teamleden deze principes leren beheersen en kunnen toepassen in hun werk. Eenmaal geleerd zullen zij dit altijd kunnen inzetten en teamwork stimuleren. 

Ze zijn niet los van elkaar in te zetten

De vier principes zijn ontworpen om dit te realiseren, maar kunnen niet los van elkaar ingezet worden. Er kan geen Tough Love (TL) ontstaan zonder Selfless Teamwork (ST) of Brave Expression (BE), en geen Brave Expression zonder Extreme Ownership (EO), Tough Love en Selfless Teamwork.

Dit omdat wanneer de principes individueel worden ingezet, het ten koste kan gaan van de verbinding met jezelf, elkaar of de missie.

In dit blog wordt in hoofdlijnen uitgelegd wat de principes betekenen. Mocht je verdieping willen op de principes dan kun je dit vinden in deel 3 en 4 van het boek Tough Love Leadership dat is te bestellen via deze link. In Q2 van 2027 komt het boek uit.

Extreme Ownership: de vinger wijst altijd eerst naar jezelf

Om effectief samen te werken of leiding te geven, moet je bereid zijn om ten allen tijde eerst naar jezelf te kijken. Niet omdat alles jouw schuld is of omdat anderen geen verantwoordelijkheid hebben, maar omdat jouw invloed altijd begint bij de vraag:

Wat doe ik (niet) dat dit gebeurt?

Extreme Ownership betekent dat de vinger altijd eerst naar jezelf wijst. Voordat je kijkt naar de ander, het team, de klant, de markt of de omstandigheden, onderzoek je eerst je eigen aandeel. Wat heb ik gedaan? Wat heb ik nagelaten? Wat heb ik toegestaan? Waar was ik niet duidelijk genoeg? Waar heb ik te laat ingegrepen? En de belangrijkste vraag: wat kan ik nu doen om het weer effectief vooruit te brengen?

Dit is één van de meest confronterende principes van Tough Love Leadership, omdat het je ego direct raakt. Je ego wil verklaren waarom het logisch is dat iets niet aan jou ligt. Het wil wijzen naar omstandigheden, naar anderen, naar drukte, naar onduidelijkheid of naar het verleden. Maar (persoonlijk)leiderschap begint op het moment dat je stopt met bewijzen dat het niet jouw schuld is, en begint met zoeken naar jouw invloed.

In ieder team ontstaan momenten waarop iets misgaat. Een afspraak wordt niet nagekomen. Een project loopt uit. Een collega neemt onvoldoende initiatief. De communicatie loopt langs elkaar heen. Een klant is ontevreden. Het team levert niet wat nodig is. Op zulke momenten wordt zichtbaar of mensen wijzen, eigenaarschap pakken of doorschieten in oververantwoordelijkheid.

Wijzen vs. oververantwoordelijkheid

Veel mensen schieten door naar één van twee uitersten. Aan de ene kant gaan mensen wijzen. Mensen leggen de oorzaak buiten zichzelf en gebruiken dat om niet te hoeven kijken naar hun eigen aandeel. Aan de andere kant ontstaat oververantwoordelijkheid. Mensen trekken alles naar zich toe, ook wat niet van hen is, en maken zichzelf verantwoordelijk voor het gedrag, de keuzes en de emoties van anderen.

De sweet spot zit in Extreme Ownership: Radicaal kijken naar je eigen aandeel, zonder verantwoordelijkheid van anderen over te nemen.

Extreme Ownership is in het begin ongemakkelijk, omdat het vraagt dat je stopt met jezelf vrijpleiten. Je hoeft jezelf niet kapot te maken en alles op je schouders te nemen. Maar je moet wel eerlijk genoeg zijn om te zien welke impact jouw gedrag, (on)duidelijkheid, stilte, afwezigheid, controle of vermijding heeft gehad op het resultaat.

Wat dit voor leiders moeilijk maakt, is dat zij een omgeving moeten creëren waarin mensen verantwoordelijkheid nemen zonder in schuld, schaamte of zelfbescherming te schieten. Je wilt geen team waarin mensen elkaar de schuld geven. Maar je wilt ook geen team waarin één iemand alles naar zich toetrekt en de rest passief wordt.

Extreme Ownership vraagt dus om volwassen vaardigheden: eerlijk reflecteren, verantwoordelijkheid nemen, invloed onderscheiden van schuld, duidelijke acties kiezen, anderen aanspreken en verantwoordelijkheid terugleggen waar die hoort. 

Als deze vaardigheden niet ontwikkeld worden, ontstaat een team waarin problemen blijven rondgaan. Bij wijzen blijft iedereen buiten schot, maar verandert er niets. Bij oververantwoordelijkheid verandert er misschien tijdelijk iets, maar wordt het team afhankelijk van degene die alles draagt. Extreme Ownership houdt beide vast: jouw aandeel én de verantwoordelijkheid van het geheel.

Wijzen

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand de oorzaak van een probleem vooral buiten zichzelf legt en daarmee zijn eigen aandeel niet onderzoekt. De persoon wijst naar omstandigheden, collega’s, klanten, leidinggevenden, drukte, onduidelijkheid of pech, zonder zichzelf serieus de vraag te stellen: wat had ik anders kunnen doen?

Belangrijk om hierbij te erkennen dat omstandigheden wel daadwerkelijk invloed hebben. Soms is er onduidelijkheid, laat een ander iets liggen of is een planning onrealistisch. Extreme Ownership betekent niet dat je doet alsof alles aan jou ligt. Het betekent dat je zelfs in een moeilijke of oneerlijke situatie blijft zoeken naar wat jij anders had kunnen doen en daar invloed op uitoefenen.

Wijzen ontstaat vaak vanuit de behoefte om jezelf te beschermen tegen schuld, schaamte of gezichtsverlies. Iemand denkt: “Ik kon hier niks aan doen”, “Zij hadden dit moeten weten”, “Ik had niet genoeg informatie” of “Als zij hun werk gewoon hadden gedaan, was dit niet gebeurd.” Daar kan een kern van waarheid in zitten, maar ondertussen blijft de persoon buiten het probleem staan en helpt niet mee aan de oplossing.

Op korte termijn kan dat opluchting geven. Je hoeft de pijn van je eigen aandeel niet te voelen en ook geen energie te steken in het oplossen. Maar op lange termijn ontstaat stilstand. Want zolang de oorzaak alleen buiten jezelf ligt, ligt de oplossing daar ook.

Voorbeelden van gedrag

• Iemand legt uit waarom het niet aan hem lag, voordat hij onderzoekt wat zijn eigen aandeel was.
• Iemand benoemt vooral wat anderen hebben nagelaten, maar niet wat hij zelf had kunnen doen.
• Iemand gebruikt omstandigheden als verklaring om geen nieuwe keuze te hoeven maken.
• Iemand zegt: “Daar was ik niet verantwoordelijk voor”, terwijl zijn gedrag wel invloed had op het resultaat.
• Iemand wacht tot de ander verandert voordat hij zelf beweegt.

Oververantwoordelijk

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand verantwoordelijkheid naar zich toetrekt die niet (volledig) van hem is. De persoon maakt zichzelf verantwoordelijk voor het gedrag, de keuzes, de gevoelens of de ontwikkeling van anderen en neemt daardoor eigenaarschap weg bij het team.

Belangrijk om hierbij te erkennen dat verantwoordelijkheid nemen waardevol is. Sterke leiders stappen naar voren. Ze laten problemen niet liggen. Ze voelen zich betrokken bij het geheel. Maar oververantwoordelijkheid ontstaat wanneer iemand alles gaat dragen wat eigenlijk verdeeld moet worden. Dan lijkt het op leiderschap, maar wordt het een vorm van controle, redden of zelfopoffering.

Oververantwoordelijkheid ontstaat vaak vanuit de behoefte om grip, rust of betekenis te houden. Iemand denkt: “Als ik het niet doe, gebeurt het niet”, “Ik kan hen dit niet laten dragen” of “Als ik dit niet draag hoor ik er niet bij”. Dat klinkt verantwoordelijk, maar ondertussen leert het team dat iemand anders het wel opvangt.

Oververantwoordelijkheid kan op korte termijn resultaat opleveren. Dingen worden gefixt, klanten worden geholpen en deadlines worden gehaald. De persoon voelt zich nodig en het team voelt zich ontlast. Maar op lange termijn ontstaat afhankelijkheid. De één gaat steeds meer dragen, de ander steeds minder. En uiteindelijk raakt degene die alles draagt uitgeput en wordt de rest klein gehouden.

Voorbeelden van gedrag

• Iemand neemt taken over die eigenlijk van een ander zijn.
• Iemand lost problemen op voordat het team zelf verantwoordelijkheid hoeft te pakken.
• Iemand voelt zich schuldig over keuzes of emoties die van een ander zijn.
• Iemand blijft controleren, omdat hij niet vertrouwt dat anderen het kunnen dragen.
• Iemand zegt dat hij eigenaarschap wil, maar neemt de ruimte terug zodra het spannend wordt.

Eigenaarschap pakken

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand eerst eerlijk naar zijn eigen aandeel kijkt en daarna doet wat nodig is om het probleem, het team en de missie verder te helpen. Extreme Ownership betekent dat je niet begint met de vraag: wie heeft dit veroorzaakt? Maar met: Wat doe ik (niet) dat dit gebeurt?

Eigenaarschap pakken is dus geen wijzen en geen oververantwoordelijkheid. Het is volwassen verantwoordelijkheid. Je kijkt radicaal eerlijk naar jezelf, zonder jezelf kapot te maken. Je neemt je eigen aandeel serieus, zonder de verantwoordelijkheid van anderen weg te nemen en je zoekt invloed, zonder te doen alsof je alles kunt controleren.

Belangrijk hierbij is dat Extreme Ownership altijd verbonden blijft aan drie dingen: jezelf, elkaar en de missie. Verbinding met jezelf betekent dat je eerlijk durft te kijken naar je eigen gedrag, intenties, blinde vlekken en vermijding. Verbinding met elkaar betekent dat je verantwoordelijkheid neemt op een manier die anderen uitnodigt om dat ook te doen. Verbinding met de missie betekent dat het niet draait om schuld of gelijk, maar om wat nodig is om vooruit te komen.

Wanneer je begint met het nemen van eigenaarschap kan dit in het begin ongemakkelijk zijn. Je wordt geconfronteerd met je eigen tekortkomingen, je eigen fouten en dwingt jezelf tot actie om het te veranderen. Maar al snel zul je de voordelen merken. Doordat je ervoor kiest ‘het stuur te pakken’, pak je de controle terug over situaties en dat levert zelfvertrouwen op.

Extreme Ownership vraagt dus dat iemand stopt met wijzen zonder alles naar zich toe te trekken.

Niet: “Dit kwam door hen.”
Maar: “Wat heb ik gedaan of nagelaten waardoor dit kon gebeuren?”

Niet: “Ik los het wel weer op.”
Maar: “Wat is mijn aandeel, wat is jouw aandeel en wat moeten wij nu organiseren?”

Niet: “Ik kon er niks aan doen.”
Maar: “Welke invloed had ik wél en heb ik die volledig gebruikt?” 

Iemand die Extreme Ownership laat zien, kijkt eerst naar zichzelf, pakt wat van hem is en laat bij de ander wat van de ander is.

Voorbeelden van gedrag

• Iemand kijkt eerst naar zijn eigen aandeel voordat hij naar anderen wijst.
• Iemand vertaalt fouten, frustratie of tegenslag naar een concrete volgende actie.
• Iemand neemt verantwoordelijkheid voor zijn gedrag én het effect daarvan.
• Iemand benoemt helder wat van hem is en wat van de ander is.
• Iemand corrigeert zichzelf zonder in schuld of schaamte te blijven hangen.
• Iemand spreekt anderen aan zonder zijn eigen aandeel te verbergen.
• Iemand vraagt: “Wat kan ik doen?” in plaats van: “Wie heeft dit veroorzaakt?”
• Iemand neemt verantwoordelijkheid voor het geheel zonder alles zelf te dragen.

Wat je kunt doen als leider van een team

Als leider heb je grote invloed op de mate waarin Extreme Ownership normaal wordt in je team. Jij bepaalt namelijk hoe er wordt omgegaan met fouten, spanning en tegenvallende resultaten. Wordt er gezocht naar schuld, of wordt er gezocht naar eigenaarschap? Worden mensen afgerekend, of worden patronen onderzocht? Wordt verantwoordelijkheid overgenomen, of wordt verantwoordelijkheid ontwikkeld? Dat begint bij de vragen die jij stelt.

Als jij als leider vooral wijst naar je team, leert je team ook wijzen. Dan zeg jij misschien: “Ze pakken geen eigenaarschap”, maar ondertussen plaats jij jezelf buiten het probleem. De scherpere vraag is dan: Wat doe ik waardoor dit team nog onvoldoende eigenaarschap pakt?

Misschien ben je niet duidelijk genoeg, grijp je te snel in, geef je verantwoordelijkheid zonder beslissingsruimte, spreek je mensen te laat aan, beloon je de mensen die alles redden en overnemen of tolereer je gedrag dat niet klopt.

De spiegel bij jezelf voorhouden is geen zelfverwijt. Juist dat is leiderschap, in ieder geval als je er ook actie op onderneemt.

Aan de andere kant: als jij alles naar je toetrekt, leert je team dat eigenaarschap uiteindelijk toch bij jou eindigt. Dan zeg je misschien dat mensen verantwoordelijkheid moeten nemen, maar je gedrag zegt: Als het spannend wordt, neem ik het wel over. Daarmee word je de redder van het team. En een team dat steeds gered wordt, leert niet om verantwoordelijkheid te dragen.

Extreme Ownership vraagt dat jij als leider laat zien hoe volwassen verantwoordelijkheid eruitziet. Dat betekent dat je fouten kunt erkennen zonder jezelf te verliezen. Dat je je aandeel benoemt zonder jezelf volledig schuldig te maken. Dat je anderen aanspreekt zonder hen kleiner te maken. Dat je verantwoordelijkheid teruglegt zonder afstandelijk te worden.

Als jij Extreme Ownership niet zelf laat zien. Dan kun je het van je team vragen, maar gaat het nooit in je team komen. Dan vraag je mensen om eigenaarschap, terwijl jij zelf excuses maakt of mensen verwijt. Dan vraag je volwassenheid van je team, terwijl jij dat zelf niet laat zien, of je je team niet als volwassenen behandelt.

Extreme Ownership ontwikkelen is niet makkelijk, omdat het vraagt dat je voorbij schuld en schaamte gaat. Veel mensen denken dat verantwoordelijkheid nemen betekent dat ze moeten toegeven dat alles hun fout is. Daardoor verdedigen ze zich. Anderen denken dat verantwoordelijkheid nemen betekent dat ze alles moeten dragen. Daardoor raken ze overbelast. Een goede leider maakt duidelijk dat Extreme Ownership iets anders is: Niet alles is jouw schuld. Maar er is bijna altijd iets van jou. Als je dat tot de dagelijkse norm maakt, dan ontstaat volwassenheid in je team.

Mocht je willen onderzoeken in hoeverre Extreme Ownership in jouw team aanwezig is? Dan is onze teamdag een duidelijke spiegel waarin je direct ziet wanneer het wel gepakt wordt en wanneer niet.

Mocht je zelf in je leiderschap begeleid willen worden, dan zijn onze leiderschapstrainingen waardevol.

Mocht je willen dat jouw teamleden je hierin steunen? Dan zullen zij ook Selfless Teamwork moeten ontwikkelen. Hoe ze dat kunnen doen lees je in het blog over het gedragsprincipe Selfless Teamwork | Het ego aan de kant voor het team.

De blogreeks

In deze reeks vind je de verdieping op alle lagen.

• Wat is Tough Love Leadership? Onze leiderschapsfilosofie
• Verbinding met jezelf, elkaar en de missie
• De 15 gedragswetten van Tough Love Leadership
• De vier gedragsprincipes: Brave Expression
• De vier gedragsprincipes: Tough Love
• De vier gedragsprincipes: Selfless Teamwork
• De vier gedragsprincipes: Extreme Ownership (dit blog)