Selfless Teamwork: het ego aan de kant voor het team

Dit blog is onderdeel van de Tough Love Leadership reeks. Een reeks waarin de kernprincipes van Tough Love Leadership worden uitgelegd. In dit blog lees je over het gedragsprincipe waarmee vertrouwen en teamwork worden vergroot: Selfless Teamwork.

Als je de blogs van Brave Expression, Tough Love of Extreme ownership hebt gelezen kun je de volgende alinea overslaan en verder lezen vanaf: Selfless Teamwork | Het ego aan de kant voor het team.

Tough Love Leadership toepassen

Wil je in jouw team teamwork realiseren? Dan zul je dit moeten oefenen. Teamwork is een vaardigheid, die net zoals sales, strategie of voetballen moet worden ontwikkeld.

Het is niet dat je door te lezen over sales of voetballen er beter in wordt. Je wordt beter door te oefenen. Wat het oefenen van deze vaardigheden lastig kan maken, is dat je altijd afhankelijk bent van degene met wie je bent.

In een salesgesprek ligt het deels aan je gesprekspartner of jij effectief bent, bij een voetbalwedstrijd heb je te maken met zowel je eigen team, als de tegenstander om en ook bij teamwork ben je afhankelijk van je teamgenoten in hoeverre teamwork tot stand komt.

Toch zul je in alle gevallen moeten zorgen dat jij, binnen jouw mogelijkheden, er alles aan doet om het effectief te maken. Zeker als leidinggevende.

De vier gedragsprincipes

Dus wat heb je te doen? Als we de voetbalanalogie erbij pakken, heb je als voetballer een aantal vaardigheden om te trainen.

Fysieke componenten zoals: kracht en snelheid.
Balbeheersing zoals: aanname en schieten.
Tactisch inzicht zoals: positionering en spelsystemen.

Dit zijn enkele voorbeelden die een topvoetballer tot in de puntjes moet kunnen beheersen.

Voor teamwork zijn deze vaardigheden in vier principes verdeeld: 

• Brave Expression (BE)
• Tough Love (TL)
• Selfless Teamwork (ST)
• Extreme Ownership (EO)

Onder deze principes zitten vaardigheden en gedragingen die ervoor zorgen dat teamleden deze principes leren beheersen en kunnen toepassen in hun werk. Eenmaal geleerd zullen zij dit altijd kunnen inzetten en teamwork stimuleren. 

Ze zijn niet los van elkaar in te zetten

De vier principes zijn ontworpen om dit te realiseren, maar kunnen niet los van elkaar ingezet worden. Er kan geen Tough Love (TL) ontstaan zonder Selfless Teamwork (ST) of Brave Expression (BE), en geen Brave Expression zonder Extreme Ownership (EO), Tough Love en Selfless Teamwork.

Dit omdat wanneer de principes individueel worden ingezet, het ten koste kan gaan van de verbinding met jezelf, elkaar of de missie.

In dit blog wordt in hoofdlijnen uitgelegd wat de principes betekenen. Mocht je verdieping willen op de principes dan kun je dit vinden in deel 3 en 4 van het boek Tough Love Leadership dat is te bestellen via deze link. In Q2 van 2027 komt het boek uit.

Selfless Teamwork: het ego aan de kant voor het team

Om als team bovengemiddelde resultaten te behalen moeten teamleden bereid zijn om je eigen belang ondergeschikt te maken aan wat het team en de missie nodig hebben. Dat betekent niet dat jij er niet toe doet. Het betekent dat jouw waarde niet alleen wordt bepaald door wat jij persoonlijk bereikt, maar ook door wat jij mogelijk maakt voor het geheel.

Dit vraagt van teamleden om in ‘wij’ te denken. Dat het probleem van één het probleem van allemaal is en dat het succes van één het succes van allemaal is. Het simpelste voorbeeld is: één iemand te laat, iedereen te laat. Dit klinkt simpel, maar is misschien wel het moeilijkste principe van Tough Love Leadership. Want het vraagt dat je niet alleen je eigen zaken op orde hebt, maar ook verantwoordelijkheid neemt voor het geheel.

Wanneer eigenbelang en teambelang met elkaar botsen

In ieder team ontstaan momenten waarop eigenbelang en teambelang met elkaar botsen. Iemand wil erkenning voor zijn bijdrage, gelijk krijgen of zijn eigen planning beschermen. Het kan daardoor ontstaan dat iemand geen tijd kwijt wil zijn aan het helpen van een collega of informatie vasthoudt, omdat die daarmee belangrijk blijft. Bij managers kan het zijn dat iemand kiest voor zijn eigen afdeling, terwijl de organisatie als geheel iets anders nodig heeft. Dit zijn de momenten waarin duidelijk wordt of iemand voor het team speelt of zijn eigen wedstrijd.

In veel teams schieten teamleden door naar één van de twee uitersten. Aan de ene kant ontstaat egoïsme. Mensen denken vooral vanuit hun eigen belang, eigen resultaat, eigen gelijk, eigen comfort of eigen status. Aan de andere kant heb je teamleden die aan zelfopoffering doen. Zij cijferen zichzelf volledig weg, zeggen overal ja op, nemen te veel over en verliezen hun eigen grenzen. Dat lijkt soms loyaal en de intentie is teamwork, maar uiteindelijk wordt het ongezond, onduidelijk en gaat het ten koste van het team.

Wat is de sweet spot? 

De sweet spot zit in Selfless Teamwork: jezelf serieus nemen, maar het team belangrijker maken dan je ego.

Selfless Teamwork is per definitie moeilijk, omdat het vraagt dat je iets inlevert. Soms lever je controle in, soms erkenning, soms gemak. Ook de behoefte om bijzonder, onmisbaar of belangrijk te zijn moet regelmatig aan de kant gezet worden, al kan dat ook waardevol voor het team zijn. Als teamleden in staat is dit goed in te zetten, ontstaat volwassen teamwork en wordt het mogelijk uitzonderlijke resultaten te behalen.

Wat dit voor leiders moeilijk maakt, is dat ze een omgeving moeten creëren waarin mensen niet alleen worden beloond voor individuele prestaties, maar voor hun bijdrage aan het geheel zonder dat ze zichzelf daarin tekort doen. Je wilt geen team waarin iedereen vooral zijn eigen eiland beschermt. Maar je wilt ook geen team waarin mensen zichzelf opofferen en daarna leeg, gefrustreerd of passief-agressief worden.

Selfless Teamwork vraagt om volwassen vaardigheden

Selfless Teamwork vraagt dus om volwassen vaardigheden: eigenaarschap nemen, hulp aanbieden, hulp vragen, informatie delen, grenzen bewaken, elkaars belang zien en steeds terugkeren naar de vraag: wat heeft het team nu nodig?

Als deze vaardigheden niet ontwikkeld worden, ontstaan teams waarin een deel van de mensen voor zichzelf gaat en een ander zichzelf verliezen voor het team. In beide gevallen raakt de samenwerking verstoord. Bij egoïsme verliest het team verbinding met elkaar, omdat iedereen zijn eigen belang beschermt. Bij zelfopoffering verliest iemand verbinding met zichzelf, omdat hij zijn eigen grenzen en behoeften niet meer serieus neemt. Selfless Teamwork houdt beide vast: het individu én het team.

Egoïsme

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand zijn eigen belang, taak, comfort, status of resultaat boven het team en de missie plaatst. De persoon denkt vooral vanuit: wat moet ík doen, waar word ík op afgerekend, hoe bescherm ík mijn planning of hoe behoud ík mijn positie?

Belangrijk om hierbij te erkennen dat eigenbelang niet verkeerd is. Iedereen heeft persoonlijke doelen, grenzen, verantwoordelijkheden en belangen. Dat is gezond. Egoïsme ontstaat pas wanneer iemand zijn eigen belang zo centraal zet dat het team, de samenwerking of de missie daaronder lijdt.

Egoïsme ontstaat vaak vanuit de behoefte om controle, erkenning of veiligheid te behouden. Iemand denkt: “Ik heb mijn deel gedaan”, “Dat is niet mijn probleem”, “Ik word hier niet op afgerekend” of “Als zij hun verantwoordelijkheid niet pakken, is dat aan hen.” Dat kan logisch voelen vanuit het individu, maar ondertussen wordt het team zwakker.

Egoïsme kan op korte termijn efficiënter lijken. Iemand heeft zijn eigen zaken op orde, haalt zijn eigen doelen en kan zeggen dat het niet aan hem ligt. Maar op lange termijn ontstaat eilandgedrag. Mensen gaan minder delen, minder helpen en minder verantwoordelijkheid voelen voor het geheel. Het team bestaat dan nog wel uit goede individuen, maar speelt geen gezamenlijke wedstrijd. Wat ten koste gaat van de potentie van het team.

Voorbeelden van gedrag

• Iemand beschermt zijn eigen planning, afdeling of resultaat, ook wanneer het geheel iets anders nodig heeft.
• Iemand zegt: “Ik heb mijn deel gedaan”, terwijl het team als geheel nog niet klaar is.
• Iemand helpt pas wanneer het hem direct iets oplevert of wanneer hij erop wordt afgerekend.
• Iemand houdt kennis, informatie of invloed vast om belangrijk te blijven.
• Iemand spreekt over “zij” of “jij” wanneer het eigenlijk over “wij” zou moeten gaan.

Zelfopoffering

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand zichzelf, zijn grenzen of zijn eigen behoeften wegcijfert onder het mom van teamwork. Het lijkt loyaal, dienstbaar of bescheiden, maar het gaat ten koste van eerlijkheid, energie en volwassen samenwerking. Dit omdat degene die zichzelf tekort doet vergeet dat hij onderdeel is van het team en dat wanneer één iemand tekort wordt gedaan, het team tekort wordt gedaan.

Belangrijk om hierbij te erkennen dat dienstbaarheid waardevol is. Een sterk team vraagt dat mensen elkaar helpen, iets extra’s doen en soms hun eigen belang ondergeschikt maken aan de missie. Zelfopoffering ontstaat pas wanneer iemand zichzelf structureel tekortdoet en dat verwart met goed teamgedrag.

Zelfopoffering ontstaat vaak vanuit de behoefte om nodig, gewaardeerd of veilig te blijven in de groep. Iemand denkt: “Ik wil niemand teleurstellen”, “Ik zeg wel ja, anders laat ik het team vallen”, “Mijn grens is minder belangrijk dan de missie” of “Ik moet dit dragen, want anders gaat het mis”. Dat lijkt betrokken, maar ondertussen wordt iemand steeds minder eerlijk over wat hij nodig heeft.

Dit zijn mensen die vaak veel bijdragen aan de missie, maar Tough Love en Brave Expression onvoldoende toepassen. Ze voelen zich verbonden met de missie, maar verliezen verbinding met zichzelf. Daardoor gaan ze zich overmatig conformeren. Ze doen wat nodig is, passen zich aan en dragen veel.

Op korte termijn lijkt dat sterk. Op lange termijn doet het het team tekort. Want als jij uitvalt, raakt het team belast met wat jij droeg. Als jij je grens niet aangeeft, krijgt het team geen eerlijke informatie. Als jij altijd alles opvangt, leren anderen niet dragen wat van hen is. Zelfopoffering is dus geen echt teamwork, maar jezelf onder het team plaatsen en daarmee onbewust buiten het team.

Voorbeelden van gedrag

• Iemand zegt ja terwijl hij diep van binnen nee voelt.
• Iemand neemt werk van anderen over, waardoor die ander minder verantwoordelijkheid hoeft te pakken.
• Iemand bewaakt zijn eigen grenzen niet en noemt dat loyaliteit of bescheidenheid.
• Iemand vraagt niet om hulp, omdat hij vindt dat hij vooral moet geven.
• Iemand cijfert zichzelf weg en vergeet dat hij zelf óók onderdeel is van het team.

Selfless Teamwork

Dit zijn alle gedragingen waarin iemand zijn ego aan de kant zet voor het team, zonder zichzelf tekort te doen. Selfless Teamwork betekent dat je altijd denkt vanuit wij. Niet alleen: wat heb ik nodig? Niet alleen: wat heeft de ander nodig? Maar: wat heeft het team (en daarmee ik) nodig om de missie vooruit te brengen?

Selfless Teamwork is dus geen egoïsme en geen zelfopoffering. Het is volwassen teamgedrag. Je zorgt voor jezelf, omdat jij onderdeel bent van het team. Je helpt de ander, omdat die ander onderdeel is van het team. Je spreekt iemand aan, omdat zijn gedrag invloed heeft op het team. Je laat je aanspreken, omdat jouw gedrag invloed heeft op het team.

Belangrijk hierbij is dat Selfless Teamwork altijd verbonden blijft aan drie dingen: jezelf, elkaar en de missie. Verbinding met jezelf betekent dat je weet wat jouw grenzen, behoeften, belangen en ego-reacties zijn. Verbinding met elkaar betekent dat je ziet wat je teamleden nodig hebben en wat jouw gedrag met hen doet. Verbinding met de missie betekent dat je steeds terugkeert naar de vraag: wat helpt het geheel vooruit?

Selfless Teamwork vraagt dus dat iemand zijn ego durft te parkeren zonder zichzelf weg te cijferen.

Niet: “Ik heb mijn deel gedaan, dus ik ben klaar.”
Maar: “Ik heb mijn deel gedaan, en ik check of het team klaar is.”

Niet: “Ik offer mezelf wel op.”
Maar: “Ik help waar nodig, zonder verantwoordelijkheid weg te nemen bij de ander.”

Niet: “Ik wil niet tot last zijn.”
Maar: “Ik geef eerlijk aan wat ik nodig heb, omdat het team daar recht op heeft.”

Niet: “Zij hebben het niet gefixt.”
Maar: “Wij hebben dit nog niet op orde.”

Voorbeelden van gedrag

• Iemand denkt en spreekt consequent in wij, zonder persoonlijke verantwoordelijkheid te vermijden.
• Iemand helpt een teamlid zonder diens verantwoordelijkheid over te nemen.
• Iemand vraagt hulp wanneer dat nodig is, niet omdat hij zwak is, maar omdat hij onderdeel is van het team.
• Iemand spreekt teamleden aan op gedrag dat het team of de missie schaadt.
• Iemand bewaakt zijn eigen grenzen eerlijk, omdat hij weet dat zijn uitval ook het team raakt.
• Iemand deelt informatie, kennis en inzichten die het team sterker maken.
• Iemand zet zijn gelijk, status of comfort aan de kant wanneer de missie daarom vraagt.
• Iemand gunt anderen het podium wanneer dat beter is voor het geheel.

Wat je kunt doen als leider van een team

Als leider heb je grote invloed op de mate waarin Selfless Teamwork normaal wordt in je team. Want jij bepaalt niet alleen welke resultaten belangrijk zijn, maar ook welk gedrag wordt beloond, wordt afgestraft of wat status krijgt.

Selfless teamwork wordt niet alleen beïnvloed door het gedrag wat jij laat zien, maar ook door hetgeen wat op papier staat zoals een bonusstructuur of de beleidsregels.

Als vooral individuele prestaties worden beloond, ontstaat gemakkelijk egoïsme. Dan gaan mensen hun eigen targets, planning of afdeling beschermen. Als grenzen aangeven belachelijk wordt gemaakt en altijd klaarstaan worden beloond, ontstaat gemakkelijk zelfopoffering. Dan gaan mensen te veel dragen en te weinig begrenzen onder de noemer van loyaliteit. 

Wat belonen we en wat straffen we af?

Selfless Teamwork begint dus bij de vraag: Wat belonen we en wat straffen we af? Dat geldt dus voor hetgeen wat op papier staat, maar nog belangrijker is hetgeen wat jij laat zien in de praktijk.

Als jij als leider iemand die geen verantwoordelijkheid pakt, niet als teamspeler werkt of ongewenst gedrag vertoont, niet aanspreekt en laat gaan, dan zullen teamleden dat als normaal gaan zien. Als jij een teamlid die wel resultaten behaalt, maar die zijn collega’s dwarsboomt alleen ophemelt om hun resultaten, dan geef je het signaal af dat individuele resultaten belangrijker zijn dan teamwork.

En zelfs als jij in een meeting zegt: “Ik heb mijn deel toch wel gedaan”, of “jullie moeten meer verantwoordelijkheid pakken”, plaats je jezelf buiten het probleem en leer je het team in eilandjes te denken.

Maar als jij zegt: “Blijkbaar hebben we de verantwoordelijkheid nog niet goed georganiseerd”, dan nodig je het team uit om volwassen te kijken. Daarmee haal je persoonlijke verantwoordelijkheid niet weg, maar vergroot je het juist.

Blijf denken in wij

Want in een volwassen team kan iemand nog steeds zeggen: “Dit was mijn verantwoordelijkheid en ik heb hem niet gepakt.” Maar onderzoekt het team tegelijkertijd:

“Hoe hebben wij dit laten ontstaan?”
“Wie had kunnen helpen, checken of eerder aanspreken?”
“Welke signalen hebben wij gemist?”
“Waar dachten wij nog te veel in losse taken in plaats van in het geheel?”

Selfless Teamwork vraagt dat jij als leider het wij-denken continu doorleeft. Dat betekent dat je anderen helpt zonder te redden. Dat je controleert zonder te wantrouwen. Dat jezelf laat controleren. Dat je vraagt om hulp. Dat je je grenzen uitspreekt zonder jezelf boven het team te plaatsen. Dat je successen deelt en problemen gezamenlijk maakt. En dat je samen wint en samen verliest.

Selfless Teamwork ontwikkelen is niet makkelijk, omdat het het ego raakt. Een goede leider maakt van Selfless Teamwork geen morele preek, maar een dagelijkse norm. Dan ontstaat volwassen teamwork. Alleen dan kun je als team bovengemiddelde resultaten behalen, waarin je als leider niet altijd de kar hoeft te trekken.

Mocht je willen onderzoeken in hoeverre Selfless Teamwork in jouw team aanwezig is? Dan is onze teamdag een duidelijke spiegel waarin je direct ziet wie zijn ego voorop stelt en wie zichzelf aan de kant zet voor het team.

Wil je weten hoe je jouw teamleden zover krijgt om de verantwoordelijkheid te pakken voor teamwork? Dan zullen zij Extreme Ownership moeten ontwikkelen. Hoe ze dat kunnen doen lees je in het blog over het gedragsprincipe Extreme Ownership – Die vinger wijst altijd eerst naar jezelf.

De blogreeks

In deze reeks vind je de verdieping op alle lagen.

• Wat is Tough Love Leadership? Onze leiderschapsfilosofie
• Verbinding met jezelf, elkaar en de missie
• De 15 gedragswetten van Tough Love Leadership
• De vier gedragsprincipes: Brave Expression
• De vier gedragsprincipes: Tough Love
• De vier gedragsprincipes: Selfless Teamwork (dit blog)
• De vier gedragsprincipes: Extreme Ownership